Landelijke Dag 2026: veerkracht

Keynote van prof. dr. Janna Cousijn

Prof. dr. Janna Cousijn is cognitief neurowetenschapper met een achtergrond in de neurobiologie, psychologie en psychiatrie. Zij is gefascineerd door de vraag waarom slechts sommigen de controle verliezen over bepaald gedrag, zoals middelengebruik. In 2012 promoveerde ze cum laude aan de Universiteit van Amsterdam op onderzoek naar cannabis en het brein. Op 1 oktober 2025 werd zij benoemd op de leerstoel ‘Verslavingsrisico & Veerkracht; Van Brein tot Maatschappij’ bij de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Van ‘prachthelpers’ tot professionals (prof. Gemma Blok)

Ervaringsdeskundigheid in de verslavingszorg, van toen tot nu

Al vanaf het ontstaan van de Nederlandse verslavingszorg, rond 1900, werd nauw samengewerkt met ervaringsdeskundigen. Zo maakte Theo van der Woude, directeur van het eerste consultatiebureau voor alcoholisme in Amsterdam (1909), gebruik van zijn zogenoemde ‘prachthelpers’: voormalige drinkers die waren aangesloten bij de Internationale Orde van Goede Tempelieren. Deze organisatie – een voorloper van de Anonieme Alcoholisten – had een internationaal netwerk en ook in Nederland een actieve rol. Van der Woude zette deze ervaringsdeskundigen in als lotgenoten en als begeleiders van cliënten.

In vergelijking met veel andere zorgsectoren valt op dat ervaringskennis in de verslavingszorg al vroeg een belangrijke plek kreeg. In deze lezing verkennen we hoe die rol zich in de afgelopen honderd jaar heeft ontwikkeld. Hoe werd ervaringskennis ingezet in behandelingen? Waarom speelt juist in de verslavingszorg ervaringsdeskundigheid zo’n grote rol? En wat kunnen we hiervan leren voor de toekomst?

Een verhaal over de kracht van ervaring, en wat die vandaag de dag betekent voor herstel.

Over Gemma Blok

Gemma Blok is hoogleraar in de geschiedenis van psychiatrie en geneeskunde aan de Universiteit van Utrecht. Over de geschiedenis van de verslavingszorg publiceerde zij onder meer het boek Ziek of zwak. Geschiedenis van de verslavingszorg in Nederland (Amsterdam: Nieuwezijds 2011) en artikelen over de drankbestrijding in Nederland, de heroïnecrisis van de jaren 70 en 80, het ontstaan van de methadon onderhoudsbehandeling in Nederland, en de aanpak van ‘open drug scenes’. Tussen 2023 en 2025 leidde zij het onderzoeksproject Drugs Monologen, dat de geschiedenis van middelengebruik in Nederland na 1960 onderzocht via persoonlijke ervaringsverhalen.