Keynotes 2026

IK MELD ME AAN VOOR DE LANDELIJKE DAG

De Landelijke Dag 2026 start met twee keynotes: ‘Het brein in ontwikkeling’ (prof. dr. Janna Cousijn) en ‘Van ‘prachthelpers’ tot professionals’ (prof. Gemma Blok). Beide keynotes belichten vanuit een eigen perspectief een belangrijk aspect van veerkracht.

Het brein in ontwikkeling: inzicht in verslavingsrisico en veerkracht

Keynote 1, door prof. dr. Janna Cousijn (Erasmus Universiteit Rotterdam)

Adolescenten lijken extra gevoelig te zijn voor het ontwikkelen van een verslaving, maar de meesten herstellen vanzelf zonder behandeling. Het ontwikkelende brein vormt daarmee een belangrijke sleutel tot het begrijpen van zowel risico als natuurlijk herstel. De cruciale rol van de sociale omgeving hierin wordt alom erkend, maar blijft in hersenonderzoek nog te vaak onderbelicht.

Tijdens deze lezing bespreekt Janna Cousijn de overeenkomsten en verschillen tussen jongeren en volwassenen in de neurocognieve mechanismen die ten grondslag liggen aan verslavingsrisico en veerkracht. Daarbij zoomt zij in op de unieke rol van sociale attunement — de capaciteit om het eigen gedrag aan te passen aan de sociale omgeving — en hoe dit de trajecten van middelengebruik en verslaving vormgeeft.

Over Janna Cousijn

Janna Cousijn is hoogleraar verslavingsrisico en veerkracht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Met haar Neuroscience of Addiction-lab onderzoekt ze hoe de interactie tussen het brein en de omgeving vorm geeft aan trajecten van middelengebruik en verslaving.

Van ‘prachthelpers’ tot professionals – ervaringsdeskundigheid in de verslavingszorg, van toen tot nu

Keynote 2, door prof. Gemma Blok (Universiteit van Utrecht)

Al vanaf het ontstaan van de Nederlandse verslavingszorg, rond 1900, werd nauw samengewerkt met ervaringsdeskundigen. Zo maakte Theo van der Woude, directeur van het eerste consultatiebureau voor alcoholisme in Amsterdam (1909), gebruik van zijn zogenoemde ‘prachthelpers’: voormalige drinkers die waren aangesloten bij de Internationale Orde van Goede Tempelieren. Deze organisatie – een voorloper van de Anonieme Alcoholisten – had een internationaal netwerk en ook in Nederland een actieve rol. Van der Woude zette deze ervaringsdeskundigen in als lotgenoten en als begeleiders van cliënten.

In vergelijking met veel andere zorgsectoren valt op dat ervaringskennis in de verslavingszorg al vroeg een belangrijke plek kreeg. In deze lezing verkennen we hoe die rol zich in de afgelopen honderd jaar heeft ontwikkeld. Hoe werd ervaringskennis ingezet in behandelingen? Waarom speelt juist in de verslavingszorg ervaringsdeskundigheid zo’n grote rol? En wat kunnen we hiervan leren voor de toekomst?

Een verhaal over de kracht van ervaring, en wat die vandaag de dag betekent voor herstel.

Over Gemma Blok

Gemma Blok is hoogleraar geschiedenis van psychiatrie en geneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Over de geschiedenis van de verslavingszorg publiceerde zij onder meer het boek Ziek of zwak. Geschiedenis van de verslavingszorg in Nederland (2011). Ook publiceerde ze veel over de heroïnecrisis, methadonbehandeling en de aanpak van de ‘open drug scenes’. Tussen 2023 en 2025 leidde zij het onderzoeksproject Drugs Monologen, over de geschiedenis van middelengebruik in Nederland aan de hand van persoonlijke ervaringsverhalen.